مجله تحقیقات سلامت در جامعه

مقدمه
استرس شغلی یکی از مهم‌ترین مخاطرات سلامت شغلی در مشاغل امدادی است و آتش‌نشانان به دلیل مواجهه مکرر با حوادث تهدیدکننده حیات، شرایط اضطراری، فشارهای زمانی و مسئولیت‌های سنگین، بیش از بسیاری از گروه‌های شغلی در معرض این خطر قرار دارند. سازمان بهداشت جهانی و سازمان بین‌المللی کار (ILO) در رهنمودهای مشترک خود بر ضرورت اجرای مداخلات سازمانی برای پیشگیری و مدیریت مخاطرات روانی‌اجتماعی محیط کار تأکید کرده‌اند، در همین راستا، اولویت اصلی در کاهش استرس شغلی آتش‌نشانان باید بر اجرای مداخلات سازمانی، از‌جمله تقویت حمایت مدیریتی، شفاف‌سازی نقش‌ها و مسئولیت‌های شغلی، بهبود نظام نوبت‌کاری، افزایش مشارکت کارکنان در تصمیم‌گیری و ارتقای فرهنگ سازمانی حمایت‌کننده متمرکز باشد. در این چارچوب، آموزش مهارت‌های مدیریت استرس و ارتقای تاب‌آوری باید به‌عنوان یکی از اجزای یک بسته جامع مداخله‌ای و در کنار اصلاحات سازمانی و نه به‌عنوان محور اصلی مداخلات مورد توجه قرار گیرد [1، 2].
پیامدهای استرس شغلی و نبود مداخلات مؤثر در آتش‌نشانان فقط به سلامت فردی محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند با افزایش فرسودگی شغلی، اختلالات خواب، کاهش عملکرد شغلی، افزایش غیبت از کار، افزایش احتمال وقوع حوادث شغلی، تحمیل هزینه‌های قابل‌توجه به سازمان و کاهش کیفیت خدمات امدادی و ایمنی همراه باشد. ازاین‌رو اجرای مداخلات سازمانی مبتنی بر شواهد برای پیشگیری از این پیامدها و ارتقای سلامت و بهره‌وری نیروی انسانی ضروری است [3-6].
شواهد بین‌المللی نشان می‌دهد کارکنان خدمات امدادی، از‌جمله آتش‌نشانان، شیوع بیشتری از مشکلات سلامت روان نسبت به جمعیت عمومی دارند و این موضوع، طراحی مداخلات پیشگیرانه در سطح سازمانی را به یک اولویت سیاستی تبدیل کرده است [4، 7-9].
در استان‌های کم‌برخوردار، از‌جمله سیستان‌و‌بلوچستان، محدودیت منابع، کمبود برنامه‌های نظام‌مند حمایت روانی و نبود پایش مستمر استرس شغلی می‌تواند مدیریت این مخاطره را با چالش بیشتری مواجه کند. یافته‌های مطالعه حاضر که در سال 1399 بر روی تمامی آتش‌نشانان شاغل سازمان آتش‌نشانی زابل انجام شد، نشان داد بخش قابل‌توجهی از نیروها در حیطه‌های «نقش شغلی» و «حمایت مسئولان» سطوح بالایی از استرس را تجربه می‌کنند. این یافته‌ها بیانگر ضرورت توجه بیشتر مدیران و سیاست‌گذاران به ارتقای سلامت روان شغلی در این گروه است.
این خلاصه سیاستی با اتکا به یافته‌های مطالعه مذکور و مرور شواهد معتبر داخلی و بین‌المللی، گزینه‌های سیاستی قابل‌اجرا برای کاهش استرس شغلی آتش‌نشانان را بررسی کرده و مداخله‌های اولویت‌دار متناسب با شرایط شهرستان زابل را به سیاست‌گذاران و مدیران حوزه سلامت و مدیریت شهری پیشنهاد می‌کند (جدول شماره 1).



روش کار
این خلاصه سیاستی بر پایه نتایج یک مطالعه مقطعی‌تحلیلی مصوب دانشگاه علوم‌پزشکی زابل و مرور شواهد پژوهشی معتبر داخلی و بین‌المللی تدوین شده است. مطالعه اصلی در سال 1399 در سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرستان زابل انجام شد. با‌توجه‌به محدود بودن تعداد نیروهای عملیاتی، تمامی آتش‌نشانان شاغل در زمان اجرای مطالعه (51 نفر) به روش سرشماری وارد پژوهش شدند؛ بنابراین کل جامعه هدف مورد بررسی قرار گرفت. 
داده‌ها با استفاده از پرسش‌نامه استاندارد استرس شغلی جمع‌آوری شد. این پرسش‌نامه 7 حیطه اصلی شامل تقاضای شغلی، کنترل، حمایت مسئولان، حمایت همکاران، روابط، نقش شغلی و تغییرات سازمانی را ارزیابی می‌کند. طبقه‌بندی سطوح استرس بر‌اساس دستورالعمل نمره‌گذاری استاندارد پرسش‌نامه پرسش‌نامه استاندارد استرس شغلی انجام شد. نمره 30 تا 70 (استرس کم)، نمره 71 تا 105 (استرس متوسط)، نمره 106 تا 140 (استرس زیاد) و نمره 141 تا 175 (استرس خیلی زیاد) تعیین شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 16 و آزمون‌های آماری مناسب صورت گرفت.
به‌منظور تدوین این خلاصه سیاستی، علاوه بر یافته‌های مطالعه اصلی، شواهد پژوهشی مرتبط از منابع معتبر داخلی و بین‌المللی شامل مرورهای نظام‌مند، فراتحلیل‌ها، مطالعات مشاهده‌ای با کیفیت بالا و اسناد سیاستی سازمان‌های معتبر نظیر سازمان بهداشت جهانی، سازمان بین‌المللی کار و مؤسسه ملی ایمنی و بهداشت شغلی آمریکا (NIOSH)  بررسی شد. جست‌وجوی شواهد با تمرکز بر مداخلات مؤثر در مدیریت استرس شغلی آتش‌نشانان و سایر کارکنان خدمات امدادی انجام گرفت و گزینه‌های سیاستی براساس میزان اثربخشی، امکان اجرا، هزینه، مقبولیت سازمانی و تناسب با شرایط شهرستان زابل اولویت‌بندی شدند.

تحلیل وضعیت موجود
شواهد بین‌المللی نشان می‌دهد استرس شغلی یکی از مهم‌ترین مخاطرات روانی‌اجتماعی در میان کارکنان خدمات امدادی است و می‌تواند با پیامدهایی، مانند فرسودگی شغلی، اختلالات خواب، کاهش عملکرد شغلی و افزایش غیبت از کار همراه باشد [10]. به همین دلیل، سازمان بهداشت جهانی و سازمان بین‌المللی کار، اجرای مداخلات سازمانی برای مدیریت مخاطرات روانی‌اجتماعی محیط کار را توصیه کرده‌اند [11، 12].
مطالعه حاضر نشان داد هیچ‌یک از شرکت‌کنندگان بر‌اساس طبقه‌بندی پرسش‌نامه استاندارد استرس شغلی در سطح «بدون استرس» قرار نداشتند. همچنین 60 درصد از افراد در سطح استرس متوسط و 30 درصد در سطح استرس زیاد قرار گرفتند.
در میان حیطه‌های مختلف پرسش‌نامه استاندارد استرس شغلی، بیشترین فراوانی استرس بالا مربوط به حیطه نقش شغلی (81/7 درصد) و پس از آن حمایت مسئولان (46/7 درصد) بود. این یافته‌ها نشان می‌دهد این دو حوزه می‌توانند به‌عنوان اولویت‌های مداخله مدیریتی در سازمان آتش‌نشانی زابل مورد توجه قرار گیرند.
با‌توجه‌به ماهیت مقطعی مطالعه، یافته‌های حاضر بیانگر وضعیت آتش‌نشانان مورد‌بررسی در زمان انجام پژوهش است و استنباط روابط علت و معلولی از آن امکان‌پذیر نیست. با‌این‌حال  همسویی نتایج این مطالعه با شواهد داخلی و بین‌المللی، ضرورت طراحی مداخلات سازمانی برای ارتقای سلامت روان شغلی آتش‌نشانان را تقویت می‌کند.

یافته مهم
81/7 درصد در حیطه نقش شغلی استرس بالا داشتند؛ بنابراین این حوزه باید اولویت نخست مداخله باشد.

گزینه‌های سیاستی 
بر‌اساس رهنمودهای مشترک سازمان بهداشت جهانی و سازمان بین‌المللی کار، مداخلات سازمانی باید به‌عنوان راهبرد اصلی پیشگیری و مدیریت مخاطرات روانی‌اجتماعی در محیط کار در اولویت قرار گیرند و مداخلات فردمحور، از‌جمله آموزش مدیریت استرس و برنامه‌های تاب‌آوری، به‌عنوان اجزای مکمل یک بسته جامع مداخله‌ای اجرا شوند. بر همین اساس، گزینه‌های سیاستی زیر با تأکید بر اصلاح عوامل سازمانی مؤثر بر استرس شغلی آتش‌نشانان تدوین شده‌اند.

گزینه اول: طراحی و اجرای نظام پایش مخاطرات روانی، اجتماعی و سلامت روان
شرح
 اجرای پایش دوره‌ای مخاطرات روانی‌اجتماعی با استفاده از پرسش‌نامه استاندارد استرس شغلی همراه با ارزیابی فرسودگی شغلی، اختلالات خواب، آشفتگی روان‌شناختی و سایر شاخص‌های سلامت روان کارکنان.

مزایا
 شناسایی زودهنگام کارکنان پرخطر، امکان مداخله پیشگیرانه، پایش روند تغییرات

معایب
 نیاز به نیروی متخصص، حفظ محرمانگی اطلاعات

گزینه دوم: شفاف‌سازی نقش و بازتعریف شرح وظایف
شرح
تدوین دقیق و مکتوب شرح وظایف هر پست سازمانی، برگزاری جلسات توجیهی، کاهش ابهام و تعارض نقش.

مزایا
پاسخ مستقیم به حیطه (نقش) با 81/7 درصد استرس زیاد، کاهش سردرگمی و فشار روانی ناشی از انتظارات مبهم، هزینه پایین و قابلیت اجرای فوری.

معایب
نیاز به مشارکت مدیران میانی و نیروهای باتجربه، احتمال مقاومت در برابر تغییر فرآیندها

گزینه سوم: آموزش مدیران و سرپرستان در زمینه رهبری حمایتی و مدیریت مخاطرات روانی،اجتماعی
شرح
 برگزاری دوره‌های آموزشی برای مدیران و سرپرستان در‌زمینه شناسایی مخاطرات روانی‌اجتماعی، تشخیص علائم استرس شغلی، مهارت‌های ارتباطی، بازخورد سازنده، مدیریت تعارض و حمایت از سلامت روان کارکنان.

مزایا
 تقویت رهبری حمایتی، بهبود فرهنگ سازمانی، کاهش عوامل استرس‌زای مدیریتی
معایب: نیاز به آموزش مستمر، نیاز به همکاری مدیران

گزینه چهارم: برنامه حمایت همتایان 
شرح
 طراحی و استقرار یک برنامه ساختاریافته حمایت همتایان که در آن آتش‌نشانان آموزش‌دیده پس از مواجهه همکاران با حوادث بحرانی، حمایت روانی، اجتماعی و حرفه‌ای اولیه ارائه داده و در صورت نیاز آنان را به خدمات تخصصی ارجاع دهند. انتقال تجربه نیروهای باسابقه تنها یکی از اجزای این برنامه است.

مزایا
 کاهش پیامدهای روانی حوادث بحرانی، افزایش حمایت اجتماعی، کاهش انگ سلامت روان، افزایش انسجام تیمی

معایب
 نیاز به آموزش برنامه حمایت همتایان و نیاز به دستورالعمل اجرایی.

گزینه پنجم: آموزش مهارت‌های مقابله با استرس، تاب‌آوری و خودمراقبتی کارکنان
شرح
 برگزاری کارگاه‌های منظم (فصلی) برای تمام آتش‌نشانان با محوریت شناسایی منابع استرس، تکنیک‌های آرام‌سازی، مدیریت زمان و حل مسئله

مزایا
 افزایش تاب‌آوری فردی، کاهش میانگین استرس در بلندمدت، ایجاد فرهنگ سلامت روان در سازمان؛

معایب
اثربخشی تدریجی و نیاز به تداوم، نیاز به مربیان مجرب و اختصاص وقت کاری؛

گزینه ششم: بسته حمایت‌های مالی (رفاهی و معیشتی)
شرح
 تأمین مسکن سازمانی، کمک‌هزینه حمل‌و‌نقل، بیمه تکمیلی ویژه، تسهیلات ارتقای شغلی و پاداش ماندگاری برای نیروهای شاغل در منطقه محروم.

مزایا
 کاهش نگرانی‌های اقتصادی به‌عنوان یکی از عوامل استرس‌زا، افزایش انگیزه ماندگاری و کاهش جابه‌جایی و ارتقای رضایت شغلی.

معایب
 نیاز به بودجه مستقل و هماهنگی بین‌بخشی، هرچند حمایت‌های مالی می‌توانند رضایت شغلی را افزایش دهند، شواهد نشان می‌دهد اثربخشی مداخلات سازمانی در کاهش استرس شغلی بیشتر است؛ بنابراین این گزینه باید به‌عنوان مداخله مکمل در نظر گرفته شود (جدول شماره 2).


این مقایسه بر‌اساس تلفیق یافته‌های مطالعه حاضر، مرور شواهد علمی و نظر نویسنده درباره قابلیت اجرای گزینه‌ها در شرایط سازمان آتش‌نشانی شهرستان زابل تهیه شده است.
اولویت‌بندی گزینه‌های سیاستی بر‌اساس 5 معیار، شامل انطباق با یافته‌های مطالعه، شواهد اثربخشی، امکان اجرا، نیاز به منابع مالی و قابلیت اجرا در کوتاه‌مدت انجام شد. بر‌این‌اساس  شفاف‌سازی نقش شغلی، آموزش مهارت‌های مقابله با استرس و تقویت حمایت مدیران و همکاران بالاترین اولویت را کسب کردند؛ زیرا این گزینه‌ها علاوه بر برخورداری از پشتوانه علمی، مستقیماً حیطه‌هایی را هدف قرار می‌دهند که در مطالعه حاضر بیشترین میزان استرس در آن‌ها مشاهده شد و در‌عین‌حال، بدون نیاز به سرمایه‌گذاری سنگین و با استفاده از ظرفیت‌های موجود سازمان قابل‌اجرا هستند (جدول شماره 3).



بسته مداخله‌ای پیشنهادی
بر‌اساس جدول اولویت‌بندی، 4 گزینه زیر به‌عنوان مداخلات اولویت‌دار برای سازمان آتش‌نشانی زابل پیشنهاد می‌شوند:
اصلاحات سازمانی (شفاف‌سازی نقش)، آموزش مدیران، برنامه حمایت همتایان نظام پایش مخاطرات روانی، اجتماعی و سلامت روان.
در ادامه دلایل انتخاب این بسته مداخله‌ای ذکر شده‌اند: 
بیشترین انطباق با یافته‌های مطالعه حاضر، به‌ویژه در حیطه‌های نقش شغلی و حمایت مسئولان را دارد.
بر‌اساس شواهد بین‌المللی، از مداخلات مؤثر در مدیریت استرس شغلی کارکنان خدمات امدادی محسوب می‌شود.
با استفاده از ظرفیت‌های موجود سازمان و بدون نیاز به سرمایه‌گذاری سنگین قابل‌اجراست.
امکان شروع اجرای آن در کوتاه‌مدت وجود دارد.
قابلیت پایداری و ادغام در برنامه‌های سلامت شغلی سازمان را دارد (جداول شماره 4، 5).





تأمین منابع مالی
پیشنهاد می‌شود منابع مالی مورد‌نیاز برای اجرای مداخلات کوتاه‌مدت از محل بودجه جاری شهرداری زابل و اعتبارات سلامت شغلی سازمان آتش‌نشانی تأمین شود و در میان‌مدت، ایجاد ردیف اعتباری استانی برای برنامه‌های ارتقای سلامت روان مشاغل سخت در استانداری سیستان و بلوچستان پیگیری شود.

بحث
اجرای مداخلات پیشنهادی برای کاهش استرس شغلی آتش‌نشانان مستلزم توجه هم‌زمان به ملاحظات اجرایی در سطوح مختلف نظام ارائه خدمات است. موفقیت این برنامه‌ها تنها به انتخاب مداخله مناسب وابسته نیست، بلکه به میزان مشارکت ذی‌نفعان، تأمین منابع، حمایت مدیریتی و پایش مستمر نیز بستگی دارد. اجرای این بسته سیاستی ممکن است با چالش‌هایی نظیر محدودیت منابع مالی، کمبود نیروی متخصص سلامت روان، انگ اجتماعی مرتبط با مشکلات روان‌شناختی، مقاومت کارکنان و مدیران در برابر تغییر و محدودیت زمان برای اجرای برنامه‌های آموزشی همراه باشد. مشارکت مدیران ارشد، تأمین منابع پایدار و فرهنگ‌سازی سازمانی می‌تواند بر این موانع غلبه کند.

سطح دریافت‌کنندگان خدمت (آتش‌نشانان)
موفقیت برنامه‌های مدیریت استرس مستلزم مشارکت فعال آتش‌نشانان در برنامه‌های آموزشی، ارزیابی‌های دوره‌ای و فعالیت‌های حمایتی است. نگرانی از انگ اجتماعی مرتبط با مشکلات سلامت روان و تمایل به پنهان کردن فشارهای روانی ممکن است مشارکت برخی کارکنان را کاهش دهد. اطلاع‌رسانی مناسب، حفظ محرمانگی اطلاعات و مشارکت دادن کارکنان در طراحی برنامه‌ها می‌تواند پذیرش این مداخلات را افزایش دهد.

سطح ارائه‌دهندگان خدمت
اجرای برنامه‌های آموزشی و پایش سلامت روان نیازمند مشارکت مدیران، کارشناسان سلامت شغلی، روان‌شناسان و نیروهای باتجربه سازمان است. آموزش مدیران در‌زمینه شناسایی نشانه‌های استرس شغلی، ارائه بازخورد سازنده و حمایت از کارکنان، یکی از پیش‌نیازهای اجرای موفق برنامه‌ها محسوب می‌شود. همچنین استفاده از نیروهای باسابقه برای انتقال تجربه و حمایت حرفه‌ای از نیروهای جدید می‌تواند اثربخشی مداخلات را افزایش دهد.

سطح سازمان آتش‌نشانی
در سطح سازمانی، بازنگری شرح وظایف، استقرار نظام پایش دوره‌ای استرس شغلی، اختصاص زمان مشخص برای آموزش کارکنان و ایجاد سازوکار گزارش‌دهی محرمانه، از‌جمله اقدامات ضروری است. پیشنهاد می‌شود دبیرخانه‌ای برای هماهنگی، اجرا و پایش برنامه‌ها در سازمان آتش‌نشانی زابل تشکیل شود تا مسئولیت برنامه‌ریزی، جمع‌آوری اطلاعات و گزارش‌دهی دوره‌ای را بر عهده داشته باشد.

سطح نظام سلامت و مدیریت شهری
اجرای پایدار مداخلات نیازمند همکاری بین‌بخشی میان سازمان آتش‌نشانی، شهرداری زابل، دانشگاه علوم‌پزشکی زابل، اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی و استانداری سیستان و بلوچستان است. پیشنهاد می‌شود منابع مالی مورد‌نیاز در کوتاه‌مدت از محل بودجه جاری شهرداری و اعتبارات سلامت شغلی تأمین شود و در میان‌مدت، ایجاد ردیف اعتباری مشخص در سطح استانی برای برنامه‌های ارتقای سلامت روان مشاغل سخت پیگیری شود.

نتیجه‌گیری
یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد استرس شغلی در میان آتش‌نشانان مورد‌بررسی، به‌ویژه در حیطه‌های نقش شغلی و حمایت مسئولان، نیازمند توجه بیشتر مدیران سازمان و سیاست‌گذاران حوزه سلامت شغلی است. با‌توجه‌به ماهیت مقطعی مطالعه، نتایج حاضر بیشتر در جهت شناسایی اولویت‌های مداخله در سازمان آتش‌نشانی زابل قابل‌استفاده است و تعمیم آن به سایر مناطق باید با احتیاط انجام شود.
بر‌اساس شواهد مطالعه حاضر و مرور منابع معتبر، اجرای یک بسته مداخله‌ای، شامل شفاف‌سازی نقش‌های شغلی، آموزش مهارت‌های مدیریت استرس، تقویت حمایت مدیران و همکاران و استقرار نظام پایش دوره‌ای استرس شغلی می‌تواند به بهبود مدیریت مخاطرات روانی‌اجتماعی در سازمان آتش‌نشانی کمک کند. 
این خلاصه سیاستی مستخرج از یافته‌های یک مطالعه مقطعی‌تحلیلی است؛ بنابراین نتایج آن باید با‌توجه‌به محدودیت‌های زیر تفسیر شود:
مطالعه در یک سازمان و یک شهرستان انجام شده است، بنابراین تعمیم مستقیم یافته‌ها به سایر شهرها یا سازمان‌های آتش‌نشانی باید با احتیاط صورت گیرد.
اطلاعات از طریق پرسش‌نامه خوداظهاری استاندارد استرس شغلی جمع‌آوری شده است؛ بنابراین احتمال سوگیری ناشی از پاسخ‌دهی وجود دارد.
طراحی مقطعی مطالعه امکان بررسی روابط علت‌و‌معلولی میان عوامل سازمانی و استرس شغلی را فراهم نمی‌کند و یافته‌ها صرفاً بیانگر وجود ارتباط میان متغیرها در زمان انجام مطالعه هستند.
با وجود این محدودیت‌ها، بررسی کل جامعه آتش‌نشانان شاغل سازمان آتش‌نشانی زابل (سرشماری) و استفاده از ابزار استاندارد پرسش‌نامه استاندارد استرس شغلی، یافته‌های این مطالعه را برای برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری در سطح محلی قابل‌استفاده می‌کند.

ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
این طرح با کد اخلاق (IR.ZBMU.REC.1399.056) در دانشگاه علوم‌پزشکی زابل تصویب شده است.

حامی مالی
این پژوهش هیچ‌گونه کمک مالی از سازمانی‌های دولتی، خصوصی و غیرانتفاعی دریافت نکرده است.

تعارض منافع
بنابر اظهار نویسندگان، این مقاله تعارض منافع ندارد.

تشکر و قدردانی
از زحمات همه آتش‌نشانان شهرستان زابل که در این پژوهش همکاری نموده و همچنین مسئولین سازمان آتش‌نشانی که امکان جمع‌آوری داده‌ها را فراهم کردند، سپاسگزاریم.

References

1. Armoon B, Hosseini Koukamari P, Rouhani MR, Gharegozloo L, Karimy M, Coetzer-Liversage A. Comparison of Quality of Life and Coping Strategies among Firefighters and Emergency Medical Services Personnel in Saveh, Iran. New Solut. 2024; 34(2):120-32. [DOI:10.1177/10482911241258256] [PMID]
2. World Health Organization. WHO guidelines on mental health at work. Geneva: World Health Organization; 2022. [Link]
3. Gharibi V, Malakouti J, Arsang Jang S, Gholami A. [Prevalence of occupational stress and its relationship to individual characteristics in tunneling industry workers (Perian)]. J Health Syst Res. 2013; 9(1):57-65. [Link]
4. Zeraat Herfeh F, Shamsi Nejad M, Rahmati A. [Psychological consequences of firefighters’ working conditions: A Qualitative Study (Persian)]. Occup Med. 2021; 13(3):77-91.  [DOI:10.18502/tkj.v13i3.8201]
5. World Health Organization. WHO and ILO call for new measures to tackle mental health issues at work. Geneva: World Health Organization; 2022. [Link]
6. Mackay L, Campbell JL, Darby J, Pendergast K, Schofield G. Associations between exposure to potentially psychologically traumatic events and mental ill health among New Zealand firefighters: A cross-sectional study. Compr Psychiatry. 2025; 139:152595. [DOI:10.1016/j.comppsych.2025.152595] [PMID]
7. Stanley IH, Hom MA, Joiner TE. A systematic review of suicidal thoughts and behaviors among police officers, firefighters, EMTs, and paramedics. Clin Psychol Rev. 2016; 44:25-44.  [DOI:10.1016/j.cpr.2015.12.002] [PMID]
8. Wiegand DM, Chiu SK, Broadwater K, Li JF. A Cross-Sectional Evaluation of City Firefighters' Exposure to Potentially Traumatic Events During Opioid Overdose Responses and Mental Health. J Workplace Behav Health. 2025; 40(3):415-32. [DOI:10.1080/15555240.2024.2390018] [PMID]
9. Howard J, Houry D. Protecting the Mental Health and Well-Being of the Nation's Health Workforce. Am J Public Health. 2024; 114(S2):137-41. [DOI:10.2105/AJPH.2023.307475] [PMID]
10. Rajabi F, Molaeifar H, Jahangiri M, Taheri S, Banaee S, Farhadi P. Occupational stressors among firefighters: application of multi-criteria decision making (MCDM)Techniques. Heliyon. 2020; 6(4):e03820. [DOI:10.1016/j.heliyon.2020.e03820] [PMID]
11. Ziaei M, Yarmohammadi H, Izadi Laybidi M, Nazari Z, Hashemian AH. Comparison of occupational stress among personnel of firefighting and emergency medical stations of Kermanshah (Iran) in 2013. World J Med Sci. 2014; 10(3):362-7. [Link]
12. Baghianimoghadam MH, Hatamzadeh N, Sharifi M, Mehrabbeiki A, Ardian N. Investigation of Job Stress and Related Factors in Firefighters in the Cities of Ahvaz and Yazd, Iran . Caspian J Health Res. 2015; 1(1):27-34 [DOI:10.18869/acadpub.cjhr.1.1.27]