مجله تحقیقات سلامت در جامعه

مقدمه
غرق‌شدگی یکی از علل اصلی مرگ‌ومیر غیرعمدی در کودکان است و به‌عنوان «اختلال تنفسی ناشی از غوطه‌وری یا فرو رفتن در مایع» تعریف می‌شود [1]. این پدیده نه‌تنها موجب مرگ ناگهانی می‌شود، بلکه در موارد غیرمرگبار نیز می‌تواند آسیب‌های شدید عصبی، ناتوانی‌های پایدار و هزینه‌های درمانی سنگینی بر خانواده و نظام سلامت تحمیل کند [2، 3].
براساس گزارش سازمان بهداشت جهانی، سالانه حدود 300 هزار نفر در جهان بر اثر غرق‌شدگی جان خود را از دست می‌دهند و بیش از 90 درصد این موارد در کشورهای با درآمد پایین و متوسط رخ می‌دهد [4]. کودکان زیر 5 سال و نوجوانان گروه‌های پرخطر محسوب می‌شوند و پسران بیش از دختران در معرض این حادثه قرار دارند [5، 6]. غرق‌شدگی سومین علت مرگ غیرعمدی پس از تصادفات جاده‌ای و سقوط و یکی از مهم‌ترین علل مرگ ناشی از آسیب‌ها در کودکان است [7].
الگوی بروز این حوادث بسته به سن و شرایط محیطی متفاوت است؛ به‌طوری‌که در خردسالان اغلب در محیط‌های خانگی (مانند وان و استخرهای خصوصی) رخ می‌دهد، درحالی‌که در کودکان بزرگ‌تر و نوجوانان بیشتر در محیط‌های طبیعی مانند رودخانه، کانال و دریاچه مشاهده می‌شود [8-10]. همچنین، فصل تابستان و روزهای تعطیل بیشترین موارد بروز را به خود اختصاص می‌دهند [11].
در ایران، پژوهش‌های محدود انجام‌شده در استان‌های مازندران و کاشان نشان داده‌اند که غرق‌شدگی در محیط‌های طبیعی سهم قابل‌توجهی از مرگ کودکان را تشکیل می‌دهد. باوجوداین، داده‌های بومی در شمال‌غرب کشور اندک است. ازسوی‌دیگر، بررسی شاخص‌های بالینی در بدو پذیرش (مانند سطح هوشیاری، وضعیت اسید–باز و هیپوترمی) می‌تواند به شناسایی عوامل مرتبط با پیامد و بهبود مدیریت بالینی این بیماران کمک کند.
باتوجه‌به اهمیت موضوع و خلأ مطالعات منطقه‌ای، این تحقیق با هدف بررسی ویژگی‌های اپیدمیولوژیک و بالینی کودکان بستری‌شده به‌علت غرق‌شدگی در بیمارستان شهید مطهری ارومیه طی یک بازه 10 ‌ساله طراحی شد.

روش کار 
 این مطالعه به‌صورت مقطعی بر روی تمامی کودکان زیر 18 سال که طی سال‌های 1392 تا 1402 به‌علت غرق‌شدگی یا نزدیک به غرق‌شدگی در بیمارستان آموزشی شهید مطهری ارومیه بستری شدند، انجام شد. در مجموع 89 پرونده پزشکی مورد بررسی قرار گرفت. اطلاعات جمعیتی (سن، جنس، زمان و فصل حادثه، روز تعطیل یا غیرتعطیل)، محل وقوع (استخر خصوصی، عمومی، رودخانه، کانال، چاه و قنات)، مدت‌زمان غرق‌شدگی (کمتر یا بیشتر از 10 دقیقه) و شاخص‌های بالینی (مانند مقیاس کمای گلاسکو (GCS)، وضعیت دمای بدن، نیاز به احیای قلبی–ریوی (CPR)، اینتوباسیون، استفاده از داروهای اینوتروپ و بستری در بخش مراقبت‌های ویژه کودکان (PICU) از پرونده‌ها استخراج شد. همچنین مقادیر آزمایشگاهی شامل قند خون و pH ثبت گردید. داده‌ها پس از ورود به نرم‌افزار SPSS نسخه 27 و با استفاده از آزمون‌های آماری توصیفی و مقایسه‌ای (تی مستقل، من–ویتنی، مجذور کای و آزمون دقیق فیشر در موارد لازم) تحلیل شدند. سطح معنی‌داری کمتر از 0/05 در نظر گرفته شد. 

یافته‌ها
در مجموع 89 کودک به‌علت غرق‌شدگی طی سال‌های 1392 تا 1402 با میانگین سنی حدود 9 سال در بیمارستان شهید مطهری ارومیه بستری شدند که 61 نفر (68/5 درصد) پسر و 28 نفر (31/5 درصد) دختر بودند. میزان مرگ‌ومیر در پسران 33 مورد (54/1 درصد) و در دختران 20 مورد (71/4 درصد) بود؛ هرچند تفاوت بین دو جنس از نظر آماری معنی‌دار نبود.
محل وقوع حادثه با پیامد بیمارستانی ارتباط معناداری داشت. بیشترین مرگ‌ومیر در محیط‌های طبیعی شامل رود، رودخانه، کانال، چاه و قنات مشاهده شد (46 مورد؛ 83/6 درصد)، درحالی‌که میزان بهبودی در استخرهای خصوصی (15 مورد؛ 78/9 درصد) و عمومی (12 مورد؛ 80 درصد) بیشتر بود. ازنظر زمان حادثه، 58 مورد (65/2 درصد) در روزهای تعطیل رخ داده بود که در این گروه مرگ‌ومیر بیشتر از روزهای غیرتعطیل مشاهده شد. همچنین تابستان با 45 مورد (50/6 درصد) بیشترین سهم از غرق‌شدگی‌ها را داشت.
ازنظر شاخص‌های بالینی، 30 کودک (33/7 درصد) به CPR نیاز داشتند که 24 نفر از آنان (80 درصد) فوت کردند. همچنین، در 20 بیمار (22/5 درصد) اینتوباسیون انجام شد و همگی (100 درصد) جان خود را از دست دادند. استفاده از داروهای اینوتروپ در 20 کودک (22/5 درصد) گزارش شد که همگی به مرگ منجر شدند. علاوه‌بر این، 29 بیمار (32/6 درصد) در PICU بستری شدند که 24 نفر از آنان (82/7 درصد) فوت کردند. بروز هیپوترمی نیز در 56 کودک (62/9 درصد) مشاهده شد که 52 مورد (92/9 درصد) به مرگ منتهی گردید (جدول شماره 1).


بررسی متغیرهای آزمایشگاهی (جدول شماره 2) نشان داد میانگین نمره GCS در بیماران فوت‌شده به‌طور قابل‌توجهی پایین‌تر از گروه بهبود‌یافته بود (3/7±4/3 در مقابل 2/4±7/9).


همچنین، سطح pH خون در بیماران فوت‌شده کمتر از بهبودیافتگان بود (6/9±0/1 در مقابل 7/3±0/1). میانگین قند خون نیز در گروه فوت‌شده به‌طور معناداری پایین‌تر بود (82/1±20/1 در مقابل 134/9±18/8). این نتایج نشان می‌دهد شاخص‌های نورولوژیک و متابولیک اولیه در پیش‌آگهی بیماران نقش مهمی دارند.

بحث و نتیجه‌گیری
یافته‌های این مطالعه با پژوهش‌های پیشین در ایران و سایر کشورها همخوان است. مطالعات انجام‌شده در مازندران و کاشان نیز نشان داده‌اند پسران، به‌ویژه در محیط‌های طبیعی، بیشتر در معرض غرق‌شدگی هستند [12، 13]. همچنین، پژوهش‌های بین‌المللی اهمیت شاخص‌هایی همچون سطح هوشیاری پایین، هیپوترمی و نیاز به مداخلات پیشرفته (CPR، اینتوباسیون و PICU) را در ارتباط با افزایش مرگ‌ومیر تأیید کرده‌اند [14-16].
از دیدگاه بهداشت عمومی، تمرکز بر پیشگیری در محیط‌های طبیعی پرخطر اهمیت ویژه‌ای دارد. آموزش والدین و کودکان در زمینه ایمنی آب، توسعه آموزش CPR در جامعه، نصب علائم هشدار و ایجاد محدودیت دسترسی به کانال‌ها و رودخانه‌ها می‌تواند در کاهش موارد مرگ‌ومیر مؤثر باشد. در سطح بالینی نیز توجه به شاخص‌هایی مانند GCS، وضعیت اسید–باز و قند خون در بدو پذیرش می‌تواند به تصمیم‌گیری سریع‌تر در مورد مداخلات حیاتی کمک کند.
در مجموع، مطالعه حاضر نشان می‌دهد غرق‌شدگی در کودکان در شمال‌غرب ایران با مرگ‌ومیر بالا همراه است و عوامل اپیدمیولوژیک (جنس، محل و زمان وقوع) و شاخص‌های بالینی اولیه می‌توانند نقش کلیدی در پیش‌آگهی داشته باشند. این نتایج می‌تواند مبنایی برای طراحی برنامه‌های پیشگیرانه و ارتقای پروتکل‌های درمانی در مراکز اورژانس و مراقبت ویژه باشد.

ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
کلیه اطلاعات بیماران به‌صورت محرمانه ثبت و کد اخلاق پژوهش با شماره (IR.UMSU.REC.1403.098) از کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی ارومیه دریافت گردید.

حامی مالی
این مقاله برگرفته از پایان‌نامه آرش دست‌شسته دانشجوی مقطع دکتری حرفه‌ای پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ارومیه بوده و با حمایت معاونت تحقیقات و فن‌آوری دانشگاه علوم پزشکی ارومیه انجام شده است

مشارکت نویسندگان
ایده‌پردازی و طراحی، روش‌شناسی، مدیریت پروژه، بازبینی و ویرایش مقاله: عزت‌االله عباسی؛  ایده‌پردازی و طراحی مطالعه، نظارت و مدیریت پروژه، اعتبارسنجی و نگارش پیش‌نویس مقاله: محمد صلواتی‌زاده؛  تنظیم و تحلیل داده‌ها، تحقیق و مصورسازی: آرش دست‌شسته.

تعارض منافع
بنابر اظهار نویسندگان، این مقاله تعارض منافع ندارد.

تشکر و قدردانی
نویسندگان از معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی ارومیه و کارکنان بخش کودکان و بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان بیمارستان شهید مطهر ارومیه به خاطر همکاری‌شان تشکر و قدردانی می‌کنند.

1. Duignan KM, Luu H, Delgado JH, London S, Ratzan RM. Drowning incidents precipitated by unusual causes (DIPUCs): A narrative review of their diagnoses, evaluation and management. Resusc Plus. 2024; 20:100770. [DOI:10.1016/j.resplu.2024.100770] [PMID]
2. World Health Organization (WHO). Obesity and overweight [Internet]. 2023 [Updated 2025 December 8]. Available from: [Link]
3. Shenoi RP, Crowe JE, Dorfman SR, Bergmann KR, Mistry RD, Hariharan S, et al. Factors associated with pediatric drowning-Associated lung injury. J Pediatr. 2025; 279:114459. [DOI:10.1016/j.jpeds.2024.114459] [PMID]
4. Işın A, Peden AE. The burden, risk factors and prevention strategies for drowning in Türkiye: A systematic literature review. BMC Public Health. 2024; 24(1):528. [DOI:10.1186/s12889-024-18032-9] [PMID]
5. Rahman A, Peden AE, Ashraf L, Ryan D, Bhuiyan AA, Beerman S. Drowning: Global burden, risk factors, and prevention strategies. In: Paradies Y, editor. Oxford research encyclopedia of global public health. Geneva: Global Public Health; 2021. [DOI:10.1093/acrefore/9780190632366.013.307]
6. Jin Y, Ye P, Tian M, Duan L, Peden AE, Franklin RC. Burden of unintentional drowning in China from 1990 to 2019 and exposure to water: Findings from the global burden of disease 2019 study. Inj Prev. 2025; 31(5):368-76. [DOI:10.1136/ip-2023-045089] [PMID]
7. Quan L, Bierens JJ, Lis R, Rowhani-Rahbar A, Morley P, Perkins GD. Predicting outcome of drowning at the scene: A systematic review and meta-analyses. Resuscitation. 2016; 104:63-75. [DOI:10.1016/j.resuscitation.2016.04.006] [PMID]
8. Denny SA, Quan L, Gilchrist J, McCallin T, Shenoi R, Yusuf S, et al. Prevention of drowning. Pediatrics. 2021; 148(2):e2021052227. [DOI:10.1542/peds.2021-052227] [PMID]
9. Awan B, Wicks S, Peden AE. A qualitative examination of causal factors and parent/caregiver experiences of non-fatal drowning-related hospitalisations of children aged 0-16 years. Plos One. 2022; 17(11):e0276374.  [DOI:10.1371/journal.pone.0276374] [PMID]
10. Tyler MD, Richards DB, Reske-Nielsen C, Saghafi O, Morse EA, Carey R,et al. The epidemiology of drowning in low- and middle-income countries: A systematic review. BMC Public Health. 2017; 17(1):413. [DOI:10.1186/s12889-017-4239-2] [PMID]
11. Maghakian C, Navratil O, Zanot J-M, Rivière N, Honegger A. Drowning incidents in urban rivers: An underestimated issue with future challenges in need of an interdisciplinary database to characterise its epidemiology. Environ Chall. 2024; 14:100822. [DOI:10.1016/j.envc.2023.100822]
12. Keikavoosi-Arani L, Ghahri A, Ehsani-Chimeh E. Using a safety management approach to investigate predictors of adopting preventative behaviors in drowning trauma among students. J Health  Saf Work. 2023; 13(1):149-63. [Link]
13. Akbarpour S, Soori H, Khosravi A, Ghasempouri K, Divsalar A. Epidemiological pattern of drowning in Mazandaran province. Hakim J. 2011; 14(1):16-22. [Link]
14. Raess L, Darms A, Meyer-Heim A. Drowning in children: Retrospective analysis of incident characteristics, predicting parameters, and long-term outcome. Children. 2020; 7(7):70. [DOI:10.3390/children7070070] [PMID]
15. Cohen N, Scolnik D, Rimon A, Balla U, Glatstein M. Childhood drowning: Review of patients presenting to the emergency departments of 2 large tertiary care pediatric hospitals near and distant from the sea coast. Pediatr Emerg Care. 2020; 36(5):e258-e62. [DOI:10.1097/PEC.0000000000001394] [PMID]
16. Macmillan K, Hoops K, Gielen AC, McDonald EM, Prichett L, Nasr I, et al. Epidemiology and clinical characteristics of drowning patients presenting to a pediatric emergency department from 2017 to 2020. Am J Emerg Med. 2023; 69:34-38. [DOI:10.1016/j.ajem.2023.03.053] [PMID] References
17. Duignan KM, Luu H, Delgado JH, London S, Ratzan RM. Drowning incidents precipitated by unusual causes (DIPUCs): A narrative review of their diagnoses, evaluation and management. Resusc Plus. 2024; 20:100770. [DOI:10.1016/j.resplu.2024.100770] [PMID]
18. World Health Organization (WHO). Obesity and overweight [Internet]. 2023 [Updated 2025 December 8]. Available from: [Link]
19. Shenoi RP, Crowe JE, Dorfman SR, Bergmann KR, Mistry RD, Hariharan S, et al. Factors associated with pediatric drowning-Associated lung injury. J Pediatr. 2025; 279:114459. [DOI:10.1016/j.jpeds.2024.114459] [PMID]
20. Işın A, Peden AE. The burden, risk factors and prevention strategies for drowning in Türkiye: A systematic literature review. BMC Public Health. 2024; 24(1):528. [DOI:10.1186/s12889-024-18032-9] [PMID]
21. Rahman A, Peden AE, Ashraf L, Ryan D, Bhuiyan AA, Beerman S. Drowning: Global burden, risk factors, and prevention strategies. In: Paradies Y, editor. Oxford research encyclopedia of global public health. Geneva: Global Public Health; 2021. [DOI:10.1093/acrefore/9780190632366.013.307]
22. Jin Y, Ye P, Tian M, Duan L, Peden AE, Franklin RC. Burden of unintentional drowning in China from 1990 to 2019 and exposure to water: Findings from the global burden of disease 2019 study. Inj Prev. 2025; 31(5):368-76. [DOI:10.1136/ip-2023-045089] [PMID]
23. Quan L, Bierens JJ, Lis R, Rowhani-Rahbar A, Morley P, Perkins GD. Predicting outcome of drowning at the scene: A systematic review and meta-analyses. Resuscitation. 2016; 104:63-75. [DOI:10.1016/j.resuscitation.2016.04.006] [PMID]
24. Denny SA, Quan L, Gilchrist J, McCallin T, Shenoi R, Yusuf S, et al. Prevention of drowning. Pediatrics. 2021; 148(2):e2021052227. [DOI:10.1542/peds.2021-052227] [PMID]
25. Awan B, Wicks S, Peden AE. A qualitative examination of causal factors and parent/caregiver experiences of non-fatal drowning-related hospitalisations of children aged 0-16 years. Plos One. 2022; 17(11):e0276374.  [DOI:10.1371/journal.pone.0276374] [PMID]
26. Tyler MD, Richards DB, Reske-Nielsen C, Saghafi O, Morse EA, Carey R,et al. The epidemiology of drowning in low- and middle-income countries: A systematic review. BMC Public Health. 2017; 17(1):413. [DOI:10.1186/s12889-017-4239-2] [PMID]
27. Maghakian C, Navratil O, Zanot J-M, Rivière N, Honegger A. Drowning incidents in urban rivers: An underestimated issue with future challenges in need of an interdisciplinary database to characterise its epidemiology. Environ Chall. 2024; 14:100822. [DOI:10.1016/j.envc.2023.100822]
28. Keikavoosi-Arani L, Ghahri A, Ehsani-Chimeh E. Using a safety management approach to investigate predictors of adopting preventative behaviors in drowning trauma among students. J Health  Saf Work. 2023; 13(1):149-63. [Link]
29. Akbarpour S, Soori H, Khosravi A, Ghasempouri K, Divsalar A. Epidemiological pattern of drowning in Mazandaran province. Hakim J. 2011; 14(1):16-22. [Link]
30. Raess L, Darms A, Meyer-Heim A. Drowning in children: Retrospective analysis of incident characteristics, predicting parameters, and long-term outcome. Children. 2020; 7(7):70. [DOI:10.3390/children7070070] [PMID]
31. Cohen N, Scolnik D, Rimon A, Balla U, Glatstein M. Childhood drowning: Review of patients presenting to the emergency departments of 2 large tertiary care pediatric hospitals near and distant from the sea coast. Pediatr Emerg Care. 2020; 36(5):e258-e62. [DOI:10.1097/PEC.0000000000001394] [PMID]
32. Macmillan K, Hoops K, Gielen AC, McDonald EM, Prichett L, Nasr I, et al. Epidemiology and clinical characteristics of drowning patients presenting to a pediatric emergency department from 2017 to 2020. Am J Emerg Med. 2023; 69:34-38. [DOI:10.1016/j.ajem.2023.03.053] [PMID]