Journal of health research in community

fa ارزیابی عصاره برخی از گیاهان دارویی به عنوان جایگزین ایمن حشره کش های شیمیایی برای بهبود ایمنی غذایی و ارتقای سلامت عمومی Evaluation of Medicinal Plant Extracts as Safe Alternatives to Chemical Insecticides for Enhancing Food Safety and Public Health حشره شناسی پزشکی Medical Entomology پژوهشي-کامل Research(Original) مقدمه و هدف: حشره‌کش‌های شیمیایی مانند فسفید آلومینیوم به‌دلیل اثرات سوء بر سلامت انسان، محیط‌زیست و ایمنی مواد غذایی، چالش‌های بهداشتی متعددی ایجاد کرده‌اند. با توجه به ضرورت کاهش استفاده از این ترکیبات مضر و حرکت به‌سوی روش‌های ایمن و پایدار، این مطالعه به ارزیابی عصاره‌ برخی از گیاهان دارویی به‌مثابه جایگزینی زیست‌سازگار برای استفاده در محیط‌های انباری پرداخته است. در این مطالعه چهار گیاه پزشکی شامل تنباکو، اکالیپتوس، افسنتین و آنغوزه که در منابع طب سنتی ایران به خواص ضد میکروبی شناخته شده‌اند، بررسی شده‌اند. روش‌ کار: عصاره‌های هیدروالکلی تنباکو، اکالیپتوس، آنغوزه و افسنتین با روش پرکولاسیون (اتانول 70%) از 1500-500 گرم پودر گیاه استخراج و با تقطیر در خلأ (40 درجه سلسیوس) تغلیظ شدند. ترکیبات فیتوشیمیایی با معرف‌های استاندارد شناسایی شدند. سرخرطومی‌های برنج به‌مثابه شاخص زیستی انتخاب شدند و در انسکتاریوم پرورش یافتند. آزمایش‌های سمیت تماسی و دورکنندگی (روش مک‌دونالد، 1970) با 20 حشره بالغ در سه تکرار انجام شد. یافته‌ها: مقادیر LC50 عصاره‌های گیاهان افسنتین، اکالیپتوس، تنباکو و آنغوزه به‌ترتیب برابر با 05/453، 59/470، 55/716 و 73/850 میلی‌گرم بر میلی‌لیتر برآورد شد. نتایج آزمایش‌ها نشان داد که عصاره اکالیپتوس با 33/98 درصد در مقایسه با عصاره آنغوزه، تنباکو و افسنتین به‌ترتیب با 66/96، 33/93 و 66/91 درصد بالاترین اثر کشندگی را علیه سرخرطوومی برنج دارد. همچنین در آزمایش دورکنندگی عصاره آنغوزه با 66/86 درصد در مقایسه با عصاره تنباکو، اکالیپتوس و افسنتین به‌ترتیب با 33/73 درصد، 33/63 درصد و 33/43 درصد بیشترین دورکنندگی را نشان داد. نتیجه‌گیری: عصاره‌های گیاهی بررسی‌شده به‌دلیل اثربخشی بالا و عوارض زیست‌محیطی و بهداشتی کمتر، پتانسیل بالایی به‌مثابه جایگزین ایمن برای حشره‌کش‌های شیمیایی در کنترل آفات انباری دارند. این یافته‌ها می‌توانند گامی مؤثر در جهت کاهش مخاطرات بهداشتی و ارتقای ایمنی غذایی در جامعه باشند. Introduction and purpose: Chemical insecticides, such as aluminum phosphide, pose significant health, environmental, and food safety challenges. To reduce reliance on these harmful compounds and promote sustainable alternatives, this study evaluated the efficacy of medicinal plant extracts as eco-friendly substitutes for stored-product pest control. In total, four medicinal plants, namely Tobacco, Eucalyptus, Wormwood, and Asafoetida, known for their antimicrobial properties in Iranian traditional medicine, were investigated in this study. Methods: Hydroalcoholic extracts of Tobacco (Nicotiana tabacum L.), Eucalyptus (Eucalyptus globulus Labill.), Asafoetida (Ferula assa-foetida L.), and Wormwood (Artemisia absinthium L.) were prepared via percolation (70% ethanol) from 500-1500 g of dried plant powder and concentrated by vacuum distillation (40°C). Phytochemicals were identified using standard reagents. Rice weevils (Sitophilus oryzae) were reared in an insectary and used as a bioindicator. Contact toxicity and repellency tests (McDonald et al., 1970) were conducted with 20 adult weevils in three replicates. Results: The LC50 values of extracts of Absinthium, Eucalyptus, Tobacco, and Asafoetida plants were estimated to be 453.05, 470.59, 716.55, and 850.73 mg/ml, respectively. The results of the tests showed that eucalyptus extracts with 98.33% had the highest mortality effect against S. oryzae, compared to Asafoetida, Tobacco, and Absinthium extracts with 96.66%, 93.33%, and 91.66%, respectively. Moreover, in the repellent test, the extract of Asafoetida showed the highest repellent effect with 86.66%, compared to the extracts of Tobacco, Eucalyptus, and Absinthium with 73.33%, 63.33%, and 43.33%, respectively. Conclusion: The evaluated plant extracts, particularly Eucalyptus and Asafoetida, demonstrate high efficacy and reduced environmental and health risks, making them promising alternatives to chemical insecticides for stored-product pest control. These findings support safer pest management strategies to enhance food safety and public health. عصاره های گیاهی, حشره کشهای شیمیایی, سلامت جامعه, اکالیپتوس, تنباکو, افسنتین, آنغوزه Absinthium, Asafoetida, Chemical insecticides, Eucalyptus, Plant extracts, Public health, Tobacco 50 62 http://jhc.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3006-6&slc_lang=fa&sid=1 Mahmoud Fazeli-Dinan محمود فاضلی دینان fazelidinan@gmail.com 100319475328460013346 100319475328460013346 No Mazandaran University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی مازندران Ali Mostafavi علی مصطفوی ali_mostafavi70@yahoo.com 100319475328460013347 100319475328460013347 No Mazandaran University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی مازندران Hanif Osia-Laghab حنیف اوصیالقب h.osiya@yahoo.com 100319475328460013348 100319475328460013348 No Mazandaran University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی مازندران Mohammad Azadbakht محمد آزادبخت azadbakht110@gmail.com 100319475328460013349 100319475328460013349 Yes Mazandaran University of Medical Sciences استاد، گروه فارماکوگنوزی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Mina Amini مینا امینی drminaamini@yahoo.com 100319475328460013350 100319475328460013350 No Mazandaran University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی مازندران Ali Davoodi علی داووی adavoodi.pharm@gmail.com 100319475328460013351 100319475328460013351 No Mazandaran University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی مازندران Seyyed Hassan Nikookar سیدحسن نیکوکار nikookar_84@yahoo.com 100319475328460013352 100319475328460013352 No Mazandaran University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی مازندران Ali Jafari علی جعفری jafariali824@yahoo.com 100319475328460013353 100319475328460013353 No Mazandaran University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی مازندران Ahmadali Enayati احمدعلی عنایتی* aenayati1372@gmail.com 100319475328460013354 100319475328460013354 No Mazandaran University of Medical Sciences دانشیار، گروه حشره شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین، مرکز تحقیقات علوم بهداشتی، مؤسسه اعتیاد، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران